Will Jansen heeft lezingen gegeven bij Studium Generale in Delft en artikelen geschreven voor het Friesch Dagblad en diverse tijdschriften. Een samenvatting daarvan vindt u hieronder.

Will Jansen kan ingehuurd worden voor het geven van lezingen.
Informatie: 030 2280315, redactie@bouillonmagazine.nl

 

Onze dagelijkse portie voedselchemie

tekst Will Jansen

Dagelijks krijgen we, zonder het te weten, via ons eten veel chemie binnen. De zogenaamde  voedseladditieven bedreigen onze gezondheid, vindt culinair filosoof  Will Jansen. Hij gaat in twee etappes in op de vraag: hoe veilig is ons voedsel? Vandaag deel een: wat doet alle chemie in ons eten?


Opinie
Het rommelen met eten is al eeuwenoud. Al heel lang proberen handige ondernemers ons dingen te laten eten die alleen maar lijken op wat we denken te eten. In Duitsland werd er in de achttiende eeuw geknoeid met ham, in Engeland met piccalilly. Brood en melk werden in de 19e eeuw vaak verhaspeld, de handel in bedorven vlees is van alle tijd en ook in onze tijd nog niet uitgeroeid. Het overkatten van etiketten met de uiterste houdbaarheidsdatum is een publiek geheim.


Geld verdienen aan ons eten lijkt verontrustend vaak belangrijker te zijn dan onze gezondheid. We schrikken voortdurend op van voedselschandalen. Onlangs nog met varkensvlees uit Ierland, waar een te hoog gehalte dioxine in zou zitten. In China verkopen handige jongens met melamine verontreinigde melkpoeder en snoep. Het oplichten en misleiden is van alle dag, want altijd weer zijn we goedgelovig genoeg. En kunnen we geld uitsparen op eten, dan doet de moderne mens dat eerder dan bij de aanschaf van een auto, computer of tv. Er is geld te verdienen met eten en sinds de jaren vijftig is de strijd om de eetportemonnee van de consument pas echt losgebarsten.


De farmaceutische industrie krijgt hoe langer hoe meer greep op de voedselproductie en levert de meest uiteenlopende synthetische additieven, waarmee je kleur en smaak kunt toevoegen aan ingrediënten die na de intensieve behandelingen geen kleur of smaak (meer) hebben. Of additieven die het rijzen van brood en banket versnellen of juist afstoppen. Grote boosdoeners zijn eigenlijk ook alle plakmiddelen, want die houden eenmaal in het lichaam niet op met plakken. Methyl is populair en berucht is transglutaminase, waar je zelf opengesneden huid mee aan elkaar kunt plakken. Huid? Ja, dus ook darmwanden, want transglutaminase weet echt niet wanneer het moet stoppen met plakken. Dan rijst toch de vraag: hoe komt het dat er tegenwoordig zoveel mensen sterven aan darmkanker?


Bij elkaar eten we inmiddels zo’n drie kilo voedseladditieven per jaar. In het verleden gebruikten we azijn, zout, suiker, kruiden en specerijen om te conserveren of smaak toe te voegen, nu chemie. De slechtste reputatie onder de voedseladditieven hebben Aspartaam, de grote zoetmaker (E 951), en Mononatriumglutamaat, de smaakopkrikker die zo’n blijvend hongerig gevoel geeft en obesitas veroorzaakt (E 621). E 951 heeft maar liefst 92 nare, soms lichte, maar vaak zware bijwerkingen. E 621 zet de smaak registrerende hersencellen zo hard aan het werk, dat ze uitgeput raken en afsterven. De in het product aanwezige christalyne doet de rest. E 621 is verslavend en dat maakt het gevaar nadrukkelijker. Producenten hebben baat bij die verslaving, want dan kopen we er meer van. Intussen zitten beide stoffen in meer dan achtduizend eetproducten van de supermarkt. Producenten maken allerlei lekkers dat alleen maar in beeld iets toevoegt aan ons idee van voedzaam eten. Ze zeggen erbij waar het goed voor is, laten dat tientallen keren op tv zien en we drinken met z’n allen ontbijtdrinks en yakult, smeren namaakkaas op ons brood en eten pizza’s met namaak parmezaanse kaas. We zijn er aan gewend geraakt en vinden het normaal.
In 2001 blijken bij een onderzoek van Erik Schlosser, schrijver van Fast Food Nation, in de aardbeienmilkshakes van Burger King maar liefst 53 chemische bestanddelen te zitten, die geen van allen iets te maken hadden met aardbeien, melk, suiker en wat ijs, waarvan je normaal een aardbeienmilkshake moet maken. En het erge is dat sommige mensen nog nooit de echte versie van bepaalde ingrediënten gegeten hebben. We vinden caramel-, hazelnoot- en citroenaroma al de doodgewoonste zaak van de wereld, smaken die de echte smaak nabootsen. Die krijgen dan weer ondersteuning van smaakversterkers en -verbreders, zodat we een romiger gevoel krijgen in onze mond. Smaakversterkers maskeren ook de onaangename bitterheid van namaaksmaken. Een stof als Miraculin kan zoet in zuur veranderen en andersom. Virtuoos zijn de chemici zeker.

Volgende aflevering: Wat doet de overheid voor de veiligheid van ons voedsel?
Streamers:
E 621 zet de smaak registrerende hersencellen zo hard aan het werk, dat ze uitgeput raken en afsterven.
Producenten maken allerlei lekkers dat alleen maar in beeld iets toevoegt aan ons idee van voedzaam eten

 

Hoe kunnen we de ellende vermijden?

Tips van Will Jansen: -

Hoe eet je zonder al die ellendige voedseladditieven en genetisch gemodificeerde producten? En waar koop je je spullen in het vervolg?
1.
Begin met de aanschaf van het boekje Wat zit er in uw Eten? Dan ben je al een stuk op weg (www.bouillonmagazine. nl). Vermijd zoveel mogelijk alles wat in het rood is opgesomd. Let op, er zijn ook voedseladditieven die onverdacht zijn, die staan in het groen.
2.
Probeer vers en los eten te kopen. Focus op groenten en maak van vlees een smaakaccent. Koop ook geen voorgesneden groenten, want die zijn minder vers dan de winkelier suggereert.
3.
Kook vooral zelf, dan merk je goed wat kwaliteit is.
4.
Besteed meer geld aan kwaliteit. Koop echt eten, eten dat je grootmoeder ook op die manier herkent of herkende. Koop bij bio in supermarkt, koop bij natuurwinkels en bij boerderijwinkels.
5.
Laat je niet misleiden door de zelf opgeplakte labels als Ik Kies Bewust of groene en blauwe klavertjes. Het zijn vaak producten waar wat minder vet in zit, of minder zout en dat is dan al reden voor zo’n goedkeurend label. - Neem zonnebloemolie of olijfolie om in te bakken.
6.
Drink echt sap en geen soft drinks.
7.
Gebruik in plaats van industrieel zout liever kruiden.
8.
Let op de etiketten op labels met vrij van kleur- en smaakstoffen, vrij van zoetstoffen en GM-vrij. Dat is niet altijd even makkelijk, maar het loont de moeite.
9.
En beweeg veel. Doe de boodschappen fietsend of lopend en het liefst dagelijks.

 

Overheid laks met veiligheid voedsel

 

Will Jansen

Culinair filosoof Will Jansen gaat in twee etappes in op de vraag: hoe veilig is ons voedsel? Dagelijks krijgen we, zonder het te weten, via ons eten veel chemie binnen. De zogenaamde voedseladditieven bedreigen onze gezondheid. Vandaag deel twee: wat doet de overheid?

 

In Nederland moet het Voedingscentrum de kwaliteit van ons eten in de gaten houden. Het wordt gefinancierd door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ga maar eens naar hun website en je zult er veel doelgerichte informatie aantreffen. Is die informatie onafhankelijk? Dat is niet duidelijk. Opvallend is dat het Voedingscentrum bijvoorbeeld een Jaarprijs Voedingscentrum uitdeelt voor de beste nieuwe bijdrage voor gezond eten. Dit jaar ging Albert Heijn met die prijs aan de haal voor zijn Soep Compleet, waar toch echt wel verdachte E-nummers inzitten. ,,Je ziet de verse groente in de verpakking zitten”, zegt de jury. Dat kan niet vers zijn; het is dagen, zo niet weken eerder verpakt.
Het Voedingscentrum regelt ook leerstoelen. Daarvoor hebben ze het zogenaamde Leerstoelenfonds, gecoördineerd door het Curatorium Leerstoelen. Sponsors daarvan zijn Ahold, Heinz, Kellogs Benelux, LU General Biscuits, Sara Lee/Douwe Egberts Research, Smiths Food Group, Suikerstichting Nederland, Unilever Health Institute, Productschap Akkerbouw, Productschap Tuinbouw, en Productschap Margarine, Vetten en Oliën (MVO). Laten we dus over onafhankelijke informatie maar het zwijgen toedoen. Ten aanzien van de chemicaliën in ons eten permitteren we ons een houding van gelukzalige onwetendheid.


Over de genetische modificatie van zaden en het gebruik van pesticiden hoor je helemaal weinig, de media zijn bespeeld. Maar de overheid zal ons toch wel bewaken? En waarom zouden producenten überhaupt er op uit zijn om onze gezondheid in gevaar te brengen? Zelfs als de signalen duidelijk genoeg zijn, kijken we een andere kant uit. Als er bijvoorbeeld op het etiket staat: niet voor zwangere vrouwen, zogende moeders, zuigelingen en kleuters; dan geldt dat voor die moeders en hun baby’s en kleuters, niet voor ons volwassenen. Als bekend is dat het aantal gevallen van kanker sinds honderd jaar, toen ze voor het eerst chemicaliën in ons voedsel stopten, 400 keer zo groot is geworden, dan nog eten we gewoon door.


Professor Katan zegt in zijn boek Wat is nu gezond?: ‘De overheid zou het toch niet goedkeuren als de veiligheid van die chemische voedseladditieven niet eerst grondig was onderzocht?’ En dat terwijl hij eerder in zijn boek duidelijk uitlegt dat de relatie tussen voedsel en gezondheid heel moeilijk te leggen is. Dat je dat alleen kunt doen met grote en langdurige onderzoeken. En zijn er al van die onderzoeken geweest? Nee, dat is veel en veel te duur, want dan moet je voor de betrouwbaarheid 100.000 mensen een jaar of twintig lang blijven volgen, want sommige chemicaliën en genetische modificaties doen er lang over om te laten zien hoe desastreus hun werking is op ons lichamelijk systeem. Het lichaam kan die belasting wel aan, zeggen medici, bio-chemici en voedseldeskundigen uit Wageningen. Ons lichaam voert het wel af, we werken het wel weg. Maar voedsel is energie, en als je dan van die energie een flink deel verbruikt om de gezondheidsbedreigende stoffen op te ruimen, kom je na verloop van tijd energie tekort voor de gewone taken. Vooral de hersenen, die een kwart van alle ingenomen energie verbruiken, krijgen te weinig. Dat verstoort de gemoedsrust en heeft invloed op het gedrag. Is dat misschien de oorzaak van alle agressie en al die ADHD kinderen?


We gaan nooit verder dan de toegestane hoeveelheid, zeggen de producenten Wie bepaalt die hoeveelheid? De wetenschap zelf. En moeten we al niet gealarmeerd zijn door het woord toegestaan? De afgelopen vijftig jaar is in de VS het aantal gevallen van huidmelanomen met 690 procent gestegen, van prostaatkanker met 290 procent, en van schildklierkanker met 285 procent. Er is 20 procent meer kinderkanker, 80 procent meer hersentumor,100 procent meer zaadbalkanker. En de westerse zaadballen produceren sowieso 50 procent minder zaadcellen. Ons lichaam heeft na onze dood de grootst mogelijke moeite met ontbinden. De Franse mortuaria sparen geld uit omdat ze de koeling niet zo hoog meer hoeven te zetten, zoveel conserverende chemie zit er in ons lichaam opgeslagen.


En wat zeggen overheden en producenten als ze horen dat we boordenvol chemicaliën zitten: dat het niet hoeft te betekenen dat dat ook op gezondheidsrisico’s duidt. Als de uitslagen van onderzoeken de wetenschappers en de overheid niet aanstaan, gaan ze gewoon opnieuw definiëren wat gezondheidsbedreigend is. Instanties die onze veiligheid moeten waarborgen, gaan af op de informatie die de voedselproducenten verstrekken. Het is tegenwoordig normaal dat er zevenhonderd chemicaliën in een mens zitten. Chemicaliën die dik honderd jaar geleden nog niet eens bestonden. Zouden we kannibalen zijn, dan werd ons vlees verboden. Ons immuunsysteem en onze vruchtbaarheid krijgen grote klappen. We hebben veilig voedsel ingeruild voor goedkope namaak, maar dat begint al aardig duur uit te pakken, want de kosten van de medische zorg rijzen de pan uit.


En dat terwijl we onbekommerd voor gezond voedsel zouden moeten kunnen kiezen. Voor voedsel zoals de natuur het bedoeld heeft, zodat we ons tegen ziekten en gebreken kunnen beschermen. Het geeft geen pas om de intelligentie van de natuur te overtreffen. Laten we alsjeblieft wakker worden en actie ondernemen. Kies voor je eigen verantwoordelijkheid. Intuïtief weet je meer dan je denkt.  Luister maar eens naar het knappen van echte chocola, kijk naar de glanzende huid en ogen van verse vis, proef het zoet van verse kaneel en geniet van de lucht van echte basmati-rijst. Zoek naar alternatieven voor de rommel die we nu aangeboden krijgen. Er is nog keuze genoeg.
Streamers:
,,Je ziet de verse groente in de verpakking zitten”, zegt de jury. Dat kan niet vers zijn; het is dagen, zo niet weken eerder verpakt.
Als de uitslagen van onderzoeken ons niet aanstaan, gaan ze gewoon opnieuw definiëren wat gezondheidsbedreigend is
Zouden we kannibalen zijn, dan werd ons vlees verboden.

 

Hoe kunnen we de ellende vermijden?

Tips van Will Jansen: -

Hoe eet je zonder al die ellendige voedseladditieven en genetisch gemodificeerde producten? En waar koop je je spullen in het vervolg?
1.
Begin met de aanschaf van het boekje Wat zit er in uw Eten? Dan ben je al een stuk op weg (www.bouillonmagazine. nl). Vermijd zoveel mogelijk alles wat in het rood is opgesomd. Let op, er zijn ook voedseladditieven die onverdacht zijn, die staan in het groen.
2.
Probeer vers en los eten te kopen. Focus op groenten en maak van vlees een smaakaccent. Koop ook geen voorgesneden groenten, want die zijn minder vers dan de winkelier suggereert.
3.
Kook vooral zelf, dan merk je goed wat kwaliteit is.
4.
Besteed meer geld aan kwaliteit. Koop echt eten, eten dat je grootmoeder ook op die manier herkent of herkende. Koop bij bio in supermarkt, koop bij natuurwinkels en bij boerderijwinkels.
5.
Laat je niet misleiden door de zelf opgeplakte labels als Ik Kies Bewust of groene en blauwe klavertjes. Het zijn vaak producten waar wat minder vet in zit, of minder zout en dat is dan al reden voor zo’n goedkeurend label. - Neem zonnebloemolie of olijfolie om in te bakken.
6.
Drink echt sap en geen soft drinks.
7.
Gebruik in plaats van industrieel zout liever kruiden.
8.
Let op de etiketten op labels met vrij van kleur- en smaakstoffen, vrij van zoetstoffen en GM-vrij. Dat is niet altijd even makkelijk, maar het loont de moeite.
9.
En beweeg veel. Doe de boodschappen fietsend of lopend en het liefst dagelijks.