Nieuw pleidooi voor ouderwetse, rauwe melk
tekst en foto's: Irene van de Voort

Wij, boer en boerin, gingen gezellig samen naar een symposium over rauwe melk. Teneur was dat er meer wetenschappelijk onderzoek moet komen, om het heil van rauwe melk aan te tonen, zodat de wereld om kan en de aanwezige boeren hun melk rauw kunnen leveren via de gangbare kanalen. Bij Friesland Campina hebben ze wel iets beters te doen, maar in Bouillon een pleidooi.

Rauwe melk levert een risico op voor de drinker, omdat er lysteria en salmonella in kan zitten. Dit zijn ernstige ziekteverwekkers die voor ouderen en zwakkeren fataal kunnen zijn en bovendien voor zwangere vrouwen het einde van de zwangerschap kunnen betekenen. Om die reden moet rauwe melk in Nederland eerst gepasteuriseerd worden. De gepasteuriseerde melk koopt u in het welbekende pak bij melkboer en supermarkt.
Tijdens het symposium werd wetenschappelijk onderbouwd dat rauwe melk, als er geen ziekteverwekkers in zitten, heel gezond is, omdat het bestanddelen bevat die bij het pasteuriseren verloren gaan. Met name het enzym lipase, dat vet afbreekt, is alleen in rauwe melk aanwezig. Vitamine C gaat ook grotendeels verloren bij pasteurisatie. Omega 3, omega 6, alles wat nieuw is en in de trend past van de stoet aan geïsoleerde stoffen, blijkt meestal in rauwe melk te zitten, dus waarom zou je het er uit halen? Nieuw voor mij was dat Eicosanoïden het immuunsysteem aansturen en dat deze Eicosanoïden door het lichaam gevormd worden uit vetzuren die goed vertegenwoordigd zijn in rauwe melk. Dat zegt onder meer Ton Baars die verbonden is aan de Universiteit van Kassel in Duitsland. Bij pasteurisatie gaan ze dus verloren of worden ze omgezet in een onbruikbare variant. Als uw Eicosanoïden niet goed gevormd worden, kunnen ze uw immuunsysteem niet goed aansturen en ontstaat er een allergische reactie. Uw Eicosano's gaan dus voor rauwe melk en daar bent u zich, net als ik, nooit zo bewust van geweest.
Qua kwantiteit zijn ze net zoiets als hormonen. Voorzichtigheid geboden dus, denk ik dan, als leek. In ieder geval is in een steekproef aangetoond dat kinderen met een melkallergie goed rauwe melk konden drinken. Maar dan moet die melk komen van koeien die gras gevoerd kregen en geen snijmaïs. Bovendien, wonder boven wonder, moesten die koeien ook nog horens hebben. Precies, onze eigen Jerseymelk dus, al gaat het niet om een bepaald ras koeien. Als fanatieke Jerseyfokkers kijken wij neer op alles wat een bont vlekje heeft. Biologisch of gangbaar maakte ook niet uit. Grasgevoerd, koeien met horens én rauwe melk, dan pas zijn de Eicosanoïden tevreden.

Naast lysteria en salmonella, konden er vroeger ook cholera en tyfus in rauwe melk zitten. Om die reden is pasteurisatie in het verleden in de warenwet geregeld. Terecht. Er zijn vele mensenlevens mee gered. Deze ziekten zijn tegenwoordig onder controle, alleen lysteria en salmonella vormen nog een wezenlijke bedreiging. Met een goede hygiëne op de boerderij, in een controleerbaar protocol, zit er ook geen salmonella of lysteria in de rauwe melk.
Maar tijden veranderen en ziekten ook. Cholera en tyfus waren kinderspel vergeleken bij de moderne  sluipmoordenaars als overgewicht, suikerziekte en allergieën. Rauwe melk kan een hulpmiddel zijn bij alle drie. Het bevat lipase, een enzym dat vet afbreekt en de vetzuren in rauwe melk zijn bruikbaar voor het lichaam om Eicosanoïden te vormen, waardoor het immuunsysteem beter functioneert en allergische reacties afnemen. Over suikerziekte wordt van alles gemeld. Gepasteuriseerde melk heeft weinig smaak en dus voegen ze er een smaakje aan toe. Dat is natuurlijk zoet. Wie als kind leert de smaak van rauwe melk te waarderen, taalt niet naar gesuikerde melkmengsels in alle kleuren van de regenboog. Volgens Ton Baars heeft rauwe melk ook een gunstige werking voor astmapatiënten. Kortom, het pasteuriseren verdient een nadere beschouwing

.Nog een bijzonder positief aspect van rauwe melk zijn de enzymen die er in zitten. Er zit natuurlijk nog veel meer in, maar tegenwoordig zijn probiotica uit en enzymen zijn hot. In alles wat vers is, zitten enzymen. Deze enzymen verlies je door verhitten. Daarom is een appel gezond en appelmoes niet. Dat verschil voelt u wel aan. Enzymen heeft u nodig voor de vertering van uw voedsel. Ze zijn de katalysator in uw eten, het gereedschap, waar je voedsel mee afbreekt. En ze zijn heel specifiek, dus ieder onderdeel in uw eten heeft zijn eigen enzym. In appels zit suiker, dus ook enzymen om suiker af te breken. In sla zitten koolhydraten, dus ook enzymen om koolhydraten af te breken. In rauwe melk zit vet, dus ook enzymen om vet af te breken. En nu komt het: van dit vetenzym, lipase, val je af!! Lipase breekt vet af in je lichaam. Lipase, het afslankenzym bij uitstek, zit in rauwe melk. Niet in appels of sla, omdat daar ook geen vet in zit. In Amerika is rauwe melk allang een hype. Mijn man Jan Dirk ging na lange tijd weer rauwe melk drinken. Van onze eigen koeien natuurlijk, met een vetpercentage van 6,2%. Hij viel vijf kilo af in 6 weken. Je kunt dus best vet eten, als het maar vers vet is.

Misschien is dat het: de menselijkheid terugbrengen bij de verzorging van de dieren

Stel dat boeren zo ver komen dat ze gecertificeerde rauwe melk in de tank hebben, die u wel durft te drinken omdat u nu weet dat het gezond is, dan nog werkt de Warenwet tegen. Deze wet stamt uit 1919, toen er nog cholera en tyfus heersten. Er is een uitzondering: de boer mag het direct en onverpakt verkopen aan consumenten. Dus niet aan winkeliers en niet in een fles. Vandaar dat je bij sommige boeren een melkdrive, of melktap aan de weg ziet staan. Dit loopt meestal niet, omdat je de overgebleven melk uit de melkdrive niet meer mag leveren aan de fabriek. Menig enthousiasteling heeft de melkdrive daarom alweer in de verkoop staan. Het werkt alleen als er een distributienetwerk komt in de vorm van abonnementen, zoals je dat hebt bij biologische groenteabonnementen. In een groep afnemers mag dan iedere week een ander voor slijter spelen en de melk rondbrengen aan de rest. Rauwe melk, echt verse, is maximaal een week houdbaar. Ik denk dat de Warenwet voorlopig niet verandert en dat Friesland Campina geen enkel heil ziet in rauwe melk, ondanks nieuwe wetenschappelijke inzichten. Voor het voortschrijdend inzicht is het daarom belangrijk dat er een succesvolle rauwe melk praktijk ontstaat, met overtuigde drinkers. Onafhankelijk en gewoon volgens de principes van de markt van vraag en aanbod. Boeren die willen, moeten zelf hun markt ontwikkelen. Consumenten die willen zullen zelf de distributie moeten regelen, daar zijn boeren niet voor. Winkeliers mogen immers niet meedoen van de warenwet.

Ton van Baars heeft dus in een klein onderzoek vastgesteld dat rauwe melk goed is voor lactose allergie. Drie zwaar allergische kinderen reageerden goed op rauwe melk van grasgevoerde koeien mét horens. Zou rauwmelkse kaas ook geschikt voor allergiepatiënten, als deze van melk komt van koeien met horens die grasgevoerd zijn? Wij werken zonder pasteurisatie. Alle oorspronkelijke stoffen blijven behouden tijdens het kaasmaken. De temperatuur van de melk komt niet boven de lichaamstemperatuur van de koe uit. Bovendien is kaasmaken niets anders dan voor kalfjesmaag spelen, omdat je enzymen uit de maag van een kalfje toevoegt (lebstremsel). Kaas is een soort voorverteerde melk. Is deze kaas ook geschikt voor allergiepatiënten? Een interessant experiment. U kunt het meteen uitproberen met onze Remeker kaas, die mag gewoon verkocht worden in de winkel. Kwestie van durven misschien?

Alleen wel even oppassen voor onze voorjaarskaas. Dit najaar hebben we voor het laatst onze koeien bijgevoerd met snijmaïs. Waarom snijmaïs in het rantsoen leidt tot een allergische reactie bij de drinker is niet duidelijk, maar dat het goed gaat met de drinker van de melk van die enkele koe (die geen snijmaïs gevoerd krijgt) hebben we al aangetoond. Die melk is dus zeldzaam. Bijna alle boeren voeren snijmaïs bij, want koeien geven er veel melk van. Het is zoet als suiker, ze eten het graag, maar ze worden er ook suf van. Net zoals het niet goed is voor kinderen om te veel zoet te eten, gaat dat ook op voor koeien. Vroeger werd er geen snijmaïs gevoerd in Nederland, omdat het hier niet kon groeien. Het was te koud. Door veredeling kan het nu wel. Maïs kan nu zelfs nog noordelijker, in Denemarken, groeien. Dat land staat er in een keer ook vol mee.

Als hij in de schaarse literatuur duikt over gehoornde koeien, kan er nog zomaar een traan over zijn wang biggelen

In oude grupstallen hadden koeien altijd horens. Met de komst van ligboxen moesten die eraf. Jan Dirk kan zich de dag nog goed heugen dat er gezaagd werd. Heel bloederig. Hij herkende de koeien niet eens meer. Als hij in de schaarse literatuur duikt over gehoornde koeien, kan er nog zomaar een traan over zijn wang biggelen. Heel onwetenschappelijk eigenlijk, maar wel menselijk. Misschien is dat het: de menselijkheid terugbrengen bij de verzorging van de dieren. Allergiepatiënten hebben gewoon gelijk met hun reactie.

Enfin, als er vraag ontstaat naar rauwe melk van grasgevoerde koeien mét horens, ontstaat er vanzelf een markt. Daar kruipt vast wel een producent tussen en dan komt de rest van de werkelijkheid er omheen vanzelf ook.

Irene van de Voort gaat haar blogteksten in een boek uitgeven, met veel extra anekdotes en foto's van het vrolijke, maar soms ook hectische leven op de boerderij. Wanneer u voor dat boek belangstelling heeft, kunt u dat kenbaar maken via w.jan@wxs.nl

Weblog Irene van de Voort: http://www.remeker.nl/nl/nieuws.html